امكان اخص متن وربّما أُطلق الإمكان وأريد به سلب الضّرورات . . . فى وقتٍ مأخوذَيْن فى القضيّة . ترجمه گاهى امكان گفته مىشود و از آن سلب ضرورت‌هاى ذاتى و وصفى و وقتى اراده مىشود . اين امكان ، اخص از امكان خاص است . و لذا آن را امكان اخص مىنامند ، مانند « الانسان كاتب بالامكان » ، زيرا ماهيت انسان اقتضاى كتابت نمىكند ، نه به جهت ذات خود و نه به جهت وصف و وقتى كه مأخوذ در قضيه است . شرح قبلًا به ضرورت‌هاى ذاتى - كه به اقتضاى ذات ، ذاتيات و لوازم ماهيت برايش حاصل است - و به ضرورت وصفى و وقتى - كه ثبوت محمول به وصف خاص و به وقت خاص را افاده مىدهد - اشاره كرديم . اكنون مىگوييم اگر براى ماهيتى مانند انسان محمولى چون كتابت را به امكان اخص به اثبات رسانديم اين به اين معناست كه فى المثل ذات انسان اقتضاى اين كتابت را نمىكند و نيز وصف و وقتى در قضيه ، مذكور نيست تا محمول را در آن وقت و با آن وصف براى موضوع ، ثابت كند - و چون سلب ضرورات توسط امكان صورت گرفته است ، به آن امكان اخص مىگوييم ؛ زيرا اين امكان از امكان خاص هم محدودتر است ، به جهت آن‌كه امكان خاص فقط سلب ضرورت از جانب موافق و مخالف مىكرد اما ناظر به سلب ضرورت ذاتى و وصفى و وقتى نبود ، ولى امكان اخص علاوه بر سلب ضرورت از جانب موافق و مخالف سلب اين سه ضرورت را نيز مىنمود .